پنجاه‌ و دومین نشست علمی مرکز تحقیقات بیماری‌های نوپدید و بازپدید انستیتو پاستور ایران، با همکاری گروه بیماری‌های عفونی دانشگاه علوم پزشکی تهران، روز یکشنبه ۱۸ مردادماه ۱۴۰۵، با موضوع "بارتونلا؛ از میکروب‌شناسی و تشخیص آزمایشگاهی تا چالش‌های بالینی و اپیدمیولوژی در ایران" در مجتمع بیمارستانی امام خمینی (ره) تهران بصورت حضوری/مجازی برگزار شد. این نشست با ارائه یک مورد قطعی آنژیوماتوز باسیلاری ناشی از بارتونلا هنسله در یک بیمار مبتلا به ایدز توسط دکتر ملیحه حسن‌نژاد، دانشیار بیماری‌های عفونی و گرمسیری دانشگاه علوم پزشکی تهران، آغاز شد؛ موردی که با چالش‌های تشخیصی و درمانی قابل توجهی همراه بود و زمینه‌ای برای طرح مباحث تخصصی نشست درباره جنبه‌های بالینی، آزمایشگاهی و اپیدمیولوژیک عفونت‌های بارتونلایی فراهم کرد.

سپس، دکتر فهیمه باقری امیری، استادیار اپیدمیولوژی و رئیس بخش اپیدمیولوژی و آمار زیستی انستیتو پاستور ایران، مروری بر تاریخچه شناسایی و نام‌گذاری بارتونلا و روند شناخت و طبقه‌بندی این گروه از باکتری‌ها ارائه کردند. ایشان در ادامه، پس از تشریح ویژگی‌های میکروبیولوژیک بارتونلا، گونه‌های مهم مرتبط با عفونت‌های انسانی را معرفی کرده و به بررسی مخازن حیوانی، ناقلین، راه‌های انتقال و چرخه‌های اپیدمیولوژیک این باکتری‌ها پرداختند. دکتر باقری امیری با تأکید بر تنوع مخازن و ناقلین بارتونلا، نقش عوامل محیطی و اجتماعی را در انتشار و انتقال این عفونت‌ها مورد توجه قرار دادند. ایشان همچنین جمعیت‌های در معرض خطر را معرفی کرده و مواجهه با حیوانات، به‌ویژه گربه‌ها، تماس با ناقلین، شرایط نامناسب بهداشتی و اجتماعی و برخی عوامل شغلی و محیطی را از مهم‌ترین عوامل افزایش خطر ابتلا دانستند. در این بخش، بر اهمیت شناخت چرخه انتقال و شناسایی گروه‌های پرخطر در طراحی برنامه‌های پیشگیری و کنترل عفونت‌های بارتونلایی تأکید شد.

در ادامه نشست، دکتر حسن‌نژاد به معرفی سندرم‌های بالینی ناشی از گونه‌های مهم بارتونلا، به‌ویژه بارتونلا هنسله و بارتونلا کوئینتانا، پرداختند و سیر و تظاهرات بالینی هر یک را تشریح کردند. ایشان سندرم‌های مهم مرتبط با بارتونلا هنسله، از جمله بیماری خراش گربه، آنژیوماتوز باسیلاری، پلیوسیس باسیلاری، اندوکاردیت بارتونلایی و سندرم چشمی-غددی پارانود و در ارتباط با بارتونلا کوئینتانا، تب سنگر، آنژیوماتوز باسیلاری و اندوکاردیت بارتونلایی را مورد بررسی قرار دادند. ایشان با اشاره به طیف گسترده تظاهرات بالینی، از جمله تب، لنفادنوپاتی، ضایعات پوستی و عروقی، تظاهرات چشمی و درگیری‌های عصبی و قلبی، بر دشواری تشخیص این عفونت‌ها تأکید کردند. همچنین عنوان شد که غیر اختصاصی بودن بسیاری از علائم و امکان بروز بیماری به شکل سندرم‌های مختلف، ضرورت توجه به سابقه تماس با گربه یا شپش بدن، وضعیت ایمنی بیمار و یافته‌های آزمایشگاهی را در تشخیص افزایش می‌دهد. در بخش پایانی، دکتر حسن‌نژاد پروتکل‌های درمانی مرتبط با سندرم‌های مختلف بارتونلایی را تشریح کردند و بر اهمیت تشخیص به‌موقع، انتخاب درمان متناسب با نوع و شدت بیماری و توجه ویژه به موارد دارای درگیری سیستمیک، به‌ویژه اندوکاردیت و آنژیوماتوز باسیلاری، تأکید نمودند.

در بخش دیگری از نشست، دکتر صابر اسمعیلی، رئیس مرکز تحقیقات بیماری‌های نوپدید و بازپدید انستیتو پاستور ایران، به بررسی چالش‌های تشخیص آزمایشگاهی عفونت بارتونلا پرداختند. ایشان رشد کند و دشوار باکتری، بار پایین و گاه متناوب آن در خون و تنوع گسترده تظاهرات بالینی را از مهم‌ترین عوامل دشوارکننده تشخیص برشمردند. در ادامه، روش‌های کشت، سرولوژی و مولکولی به‌عنوان ابزارهای تشخیصی معرفی شدند. ایشان تأکید کردند که هیچ روش آزمایشگاهی به‌تنهایی برای تأیید یا رد عفونت کافی نیست و نتایج باید در کنار علائم بالینی، سابقه بیمار و شواهد اپیدمیولوژیک تفسیر شوند. همچنین با اشاره به حساسیت محدود کشت و رشد آهسته باکتری، خاطرنشان کردند که کشت منفی خون لزوماً عفونت را رد نمی‌کند. در خصوص سرولوژی نیز تأکید شد که مثبت بودن نتیجه به‌تنهایی نشان‌دهنده عفونت فعال نیست و نوع و تیتر آنتی‌بادی باید در کنار سایر شواهد مورد ارزیابی قرار گیرد. در مورد روش‌های مولکولی نیز پایین بودن بار باکتری و زمان نامناسب نمونه‌گیری می‌تواند موجب نتایج منفی کاذب شود. در نهایت، تلفیق یافته‌های بالینی، آزمایشگاهی و اپیدمیولوژیک به‌عنوان رویکرد اصلی برای تشخیص دقیق عفونت‌های بارتونلایی مورد تأکید قرار گرفت.

در بخش پایانی نشست، دکتر فهیمه باقری امیری مروری بر مطالعات انجام‌شده در ایران و طرح‌های تحقیقاتی مرتبط با عفونت‌های بارتونلایی ارائه کردند و به ظرفیت‌های پژوهشی کشور و زمینه‌های نیازمند مطالعه بیشتر در حوزه اپیدمیولوژی و تشخیص این عفونت‌ها پرداختند. ایشان با اشاره به یافته‌های مطالعات انجام‌شده در ایران، عفونت های بارتونلایی را به‌عنوان یکی از علل قابل توجه اندوکاردیت کشت خون منفی مورد تأکید قرار داده و اهمیت توجه به این عفونت، به‌ویژه در بیماران دارای اندوکاردیت با کشت منفی، را یادآور شدند. همچنین عفونت‌های بارتونلایی در افراد مبتلا به HIV به‌عنوان یکی از زمینه‌های مهم مورد توجه قرار گرفت. در ادامه، ایشان با استناد به یافته‌های اخیر، به شواهد مربوط به آلودگی گونه‌های مختلف بارتونلا در میزبان‌های غیرانسانی، به‌ویژه سگ‌ها، گربه‌ها و جوندگان و نیز اکتوپارازیت‌های جداشده از این میزبان‌ها اشاره کردند. این یافته‌ها نشان‌دهنده وجود چرخه‌های انتقال بارتونلا در جمعیت‌های حیوانی و وجود ظرفیت انتقال عفونت به انسان در صورت مواجهه با حیوانات آلوده یا ناقلین آن‌هاست. در پایان، بر ضرورت گسترش مطالعات اپیدمیولوژیک، شناسایی مخازن و ناقلین، بهبود روش‌های تشخیصی و افزایش آگاهی درباره گروه‌های در معرض خطر، به‌منظور شناخت بهتر بار و الگوی انتشار عفونت‌های بارتونلایی در ایران تأکید شد.

در پایان جلسه، شرکت‌کنندگان بر ضرورت افزایش آگاهی جامعه پزشکی، تقویت ظرفیت‌های آزمایشگاهی و نظام مراقبت، توجه به عوامل خطر و مخازن حیوانی و تفسیر نتایج آزمایشگاهی در کنار شواهد بالینی و اپیدمیولوژیک تأکید کردند. همچنین، بهره‌گیری از رویکرد سلامت واحد و تقویت همکاری میان متخصصان حوزه‌های عفونی، اپیدمیولوژی و علوم آزمایشگاهی مورد تأکید قرار گرفت. شایان ذکر است نشست‌های علمی اخیر مرکز تحقیقات بیماری‌های نوپدید و بازپدید، بنا بر درخواست و اعلام نیاز گروه بیماری‌های عفونی دانشگاه علوم پزشکی تهران، با هدف گسترش همکاری میان آزمایشگاه‌های تشخیصی انستیتو پاستور ایران و گروه‌های بالینی و نیز ارتقای شناخت کارکنان نظام سلامت از بیماری‌های باکتریایی مهم و زئونوزهای اندمیک کشور برگزار شده است.