پنجاه و پنجمین نشست علمی مرکز تحقیقات بیماری‌های نوپدید و بازپدید انستیتو پاستور ایران با همکاری گروه بیماری‌های عفونی دانشگاه علوم پزشکی تهران، روز چهار‌شنبه 6 آبان ماه ۱۴۰۵ با موضوع «مروری بر اپیدمیولوژی، وضعیت فعلی و پیامدهای بالینی-بهداشتی طاعون» در مجتمع بیمارستانی امام خمینی (ره) دانشگاه علوم پزشکی تهران برگزار شد. در این نشست علمی، آخرین یافته‌های علمی در زمینه میکروب‌شناسی، تکامل، اپیدمیولوژی، تظاهرات بالینی، تشخیص و درمان بیماری طاعون مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

در ابتدای نشست، دکتر صابر اسمعیلی، رئیس آزمایشگاه مرجع کشوری طاعون، تولارمی و تب کیو و رئیس مرکز تحقیقات بیماری‌های نوپدید و بازپدید انستیتو پاستور ایران، به تشریح ویژگی‌های میکروب‌شناختی و روند تکامل باکتری یرسینیا پستیس، عامل بیماری طاعون، پرداخت. وی ضمن معرفی مخازن حیوانی و ناقلان طاعون در طبیعت، درباره اپیدمیولوژی این بیماری، چرخه‌های انتقال و راه‌های انتقال آن به انسان توضیحاتی ارائه کرد. رئیس آزمایشگاه مرجع کشوری طاعون، تولارمی و تب کیو، در ادامه به بررسی وضعیت جهانی طاعون پرداخت و اظهار کرد که طی سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۴، بیش از ۲۸ هزار مورد ابتلا به طاعون در سه قاره آفریقا، آسیا و آمریکا گزارش شده است. به گفته وی، بیش از ۸۷ درصد از کل موارد گزارش‌شده در این بازه زمانی مربوط به دو کشور جمهوری دموکراتیک کنگو و ماداگاسکار بوده است. دکتر اسمعیلی همچنین با بررسی روند بروز طاعون در کشورهای گزارش‌کننده موارد انسانی طی ۲۵ سال اخیر، به مهم‌ترین موارد نوپدید و بازپدید این بیماری در جهان پرداخت و ابعاد مختلف تغییرات اپیدمیولوژیک آن را تشریح کرد. وی با اشاره به وجود کانون‌های طبیعی طاعون در بخش‌هایی از قاره‌های آسیا، آفریقا و آمریکا، توضیح داد که بقای باکتری عامل بیماری در محیط و وجود مخازن حیوانی در حیات‌وحش، از جمله عواملی هستند که ریشه‌کنی طاعون را با دشواری جدی مواجه می‌کنند. بر همین اساس، وی ریشه‌کنی این بیماری را در شرایط کنونی دست‌یافتنی ندانست و بر ضرورت پایش مستمر بیماری در کانون‌های طبیعی آن، در کنار حفظ آمادگی نظام سلامت برای تشخیص بالینی و آزمایشگاهی موارد مشکوک، به‌عنوان راهکارهای اساسی مقابله با طاعون تأکید کرد.

در ادامه نشست، دکتر سارا قادرخانی، استادیار بیماری‌های عفونی و گرمسیری دانشگاه علوم پزشکی تهران، به بررسی تظاهرات بالینی، تشخیص و درمان بیماری طاعون پرداخت. وی اظهار کرد که بیش از ۸۰ درصد موارد بالینی طاعون از نوع خیارکی هستند و سه شکل اصلی بیماری شامل طاعون خیارکی، تنفسی و سپتیسمیک را تشریح کرد. ایشان با اشاره به علائم بالینی و تشخیص‌های افتراقی هر یک از این اشکال، طاعون تنفسی و سپتیسمیک را از خطرناک‌ترین اشکال بیماری برشمرد. وی بر ضرورت تشخیص سریع و آغاز فوری درمان آنتی‌بیوتیکی، بدون انتظار برای نتایج قطعی آزمایشگاهی، تأکید کرد. همچنین آخرین توصیه‌های سازمان جهانی بهداشت درباره رژیم‌های درمانی متناسب با شکل و شدت بیماری و ضرورت مراقبت‌های حمایتی در بیماران بدحال را ارائه نمود. در پایان، بر اهمیت جداسازی بیماران مبتلا به طاعون ریوی، رعایت اصول کنترل عفونت و ارزیابی افراد در تماس نزدیک با بیماران برای پیشگیری از انتقال بیماری تأکید کرد.

در ادامه این نشست علمی، دکتر صابر اسمعیلی به تشریح نمونه‌های بالینی مناسب برای تشخیص طاعون، متناسب با هر یک از شکل‌های بیماری، پرداخت. وی ضمن معرفی روش‌های مختلف تشخیص آزمایشگاهی طاعون، اصول نمونه‌گیری، تفسیر نتایج آزمایش‌ها و معیارهای تشخیص قطعی و تأییدی بیماری را به‌طور جامع بررسی کرد و بر اهمیت انتخاب صحیح نمونه و به‌کارگیری روش‌های آزمایشگاهی مناسب برای تشخیص دقیق و به‌موقع بیماری تأکید نمود.

در بخش پایانی این نشست، دکتر صابر اسمعیلی به مرور تاریخچه طاعون در ایران و اقدامات انجام‌شده برای پایش و تشخیص این بیماری در کشور پرداخت. وی اظهار کرد که انستیتو پاستور ایران از سال ۱۳۲۵ ظرفیت‌های تشخیصی و پایشی بیماری طاعون را در کشور ایجاد کرده و در سال ۱۳۹۵ نیز موفق به کسب مرجعیت کشوری در زمینه تشخیص این بیماری با عنوان «آزمایشگاه مرجع کشوری طاعون، تولارمی و تب کیو» شده است. وی در ادامه، با اشاره به پایش‌های میدانی انجام‌شده بر روی جوندگان و سایر حیوانات حیات‌وحش توسط بخش اپیدمیولوژی و مرکز تحقیقات بیماری‌های نوپدید و بازپدید انستیتو پاستور ایران، از شناسایی گردش عامل بیماری طاعون در برخی مناطق و کانون‌های طبیعی کشور خبر داد. به گفته وی، نتایج حاصل از این مطالعات و پایش‌ها در مجلات معتبر بین‌المللی منتشر شده است. دکتر اسمعیلی همچنین بر اهمیت تداوم پایش‌های اپیدمیولوژیک و حیات‌وحش برای شناسایی به‌موقع کانون‌های فعال و پیشگیری از بروز موارد انسانی طاعون تأکید کرد.

شایان ذکر است که این نشست علمی مرکز تحقیقات بیماری های نوپدید و بازپدید بنابردرخواست و اعلام نیاز گروه بیماری های عفونی دانشگاه علوم پزشکی تهران به منظور گسترش همکاری آزمایشگاه های تشخیصی انستیتو پاستور ایران با گروه های بالینی و نیز شناخت هر چه بهتر بیماری های باکتریایی مهم زئونوز اندمیک کشور برای کارکنان نظام سلامت برگزار شده است.