پنجاه‌وچهارمین نشست علمی مرکز تحقیقات بیماری‌های نوپدید و بازپدید انستیتو پاستور ایران با موضوع «سیکلوسپوریازیس ۲۰۲۶: از تهدید نوپدید تا طغیان گسترده» روز دوشنبه ۶ مهرماه ۱۴۰۵ با حضور جمعی از اساتید، اعضای هیئت علمی، پژوهشگران، دانشجویان و علاقه‌مندان حوزه‌های انگل‌شناسی، بیماری‌های عفونی، اپیدمیولوژی و تشخیص آزمایشگاهی در سالن ابن‌سینای انستیتو پاستور ایران برگزار شد. این نشست با هدف بررسی ابعاد مختلف سیکلوسپوریازیس، روندهای اپیدمیولوژیک نوپدید بیماری، ویژگی‌های انگل و چرخه انتقال آن، چالش‌های تشخیص آزمایشگاهی و بالینی، نحوه شناسایی و ردیابی طغیان‌ها و همچنین راهکارهای پیشگیری و آمادگی برای پاسخ به طغیان‌های آینده برگزار شد.

در ابتدای این نشست، دکتر صابر اسمعیلی، رئیس مرکز تحقیقات بیماری‌های نوپدید و بازپدید انستیتو پاستور ایران، ضمن خیرمقدم به حاضران، به اهمیت پایش و بررسی مستمر بیماری‌های نوپدید و بازپدید و ضرورت توجه به بیماری‌های منتقله از آب و غذا پرداختند. ایشان با اشاره به ماهیت چندبعدی چنین بیماری‌هایی، بر اهمیت همکاری میان رشته‌های مختلف از جمله انگل‌شناسی، بیماری‌های عفونی، اپیدمیولوژی، تشخیص آزمایشگاهی، سلامت محیط و ایمنی مواد غذایی تأکید کردند. در این رویکرد، شناسایی یک مورد بیماری می‌تواند نخستین نشانه وجود یک زنجیره انتقال گسترده‌تر باشد و ازاین‌رو، تشخیص سریع و دقیق، گزارش‌دهی به‌موقع و ارتباط مؤثر میان آزمایشگاه و نظام مراقبت از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. ایشان طغیان گسترده سیکلوسپوریازیس در سال 2026 را یک نگرانی حائز اهمیت از نظر سازمان جهانی بهداشت دانستند.

در ادامه، دکتر سعیده شجاعی، استاد انگل‌شناسی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران، به بررسی جنبه‌های مختلف انگل‌شناسی بیماری سیکلوسپوریازیس پرداختند. ایشان سخنان خود را با مروری بر تاریخچه شناسایی عامل بیماری آغاز کردند و به نخستین گزارش‌های عفونت انسانی در اواخر دهه ۱۹۷۰ اشاره داشتند. در ادامه، با تشریح جایگاه تاکسونومیک و ویژگی‌های مورفولوژیک انگل عامل سیکلوسپوریازیس، به برخی از خصوصیات مهم این انگل و چرخه انتقال آن پرداختند. دکتر شجاعی با تأکید بر ویژگی‌های اپیدمیولوژیک بیماری، بیان کردند که انتقال مستقیم فردبه‌فرد، مسیر غالب انتقال سیکلوسپوریازیس محسوب نمی‌شود و آلودگی محیط، آب و مواد غذایی نقش اساسی در انتقال و بروز موارد بیماری دارد. ایشان همچنین بر اهمیت توجه به منابع آلودگی و مسیرهای احتمالی انتقال در کنترل و پیشگیری از بیماری تأکید کردند. در بخش دیگری از این سخنرانی، دکتر شجاعی روش‌های مختلف تشخیص آزمایشگاهی سیکلوسپوریازیس را تشریح کردند و به اهمیت تشخیص دقیق و به‌موقع بیماری در شناسایی موارد عفونت اشاره داشتند. همچنین، ویژگی‌های انگل و چالش‌های مرتبط با تشخیص آزمایشگاهی آن مورد بررسی قرار گرفت و بر ضرورت آشنایی آزمایشگاه‌های تشخیصی با روش‌های مناسب برای شناسایی عامل بیماری تأکید شد.

پس از آن، دکتر آزاده میزانی، استادیار انگل‌شناسی پزشکی انستیتو پاستور ایران، به بررسی اپیدمیولوژی سیکلوسپوریازیس، طغیان‌های بیماری در نقاط مختلف جهان و راهبردهای مراقبت و پیشگیری پرداختند. ایشان با اشاره به اینکه سیکلوسپوریازیس از بیماری‌های منتقله از آب و غذاست، توضیح دادند که این بیماری در برخی مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری به‌صورت بومی وجود دارد، اما در کشورهای غیر بومی نیز می‌تواند در پی سفرهای بین‌المللی و به‌ویژه از طریق زنجیره جهانی تولید و توزیع مواد غذایی بروز پیدا کند. محصولات تازه، به‌خصوص انواع سبزیجات و میوه‌ها، از مهم‌ترین مواد غذایی مرتبط با طغیان‌های این بیماری به شمار می‌روند. ایشان با اشاره به روندهای اخیر و افزایش موارد بیماری در سال ۲۰۲۶، تأکید کردند که سیکلوسپوریازیس دیگر صرفاً بیماری مناطق بومی محسوب نمی‌شود و پیچیدگی زنجیره تأمین مواد غذایی می‌تواند زمینه‌ساز انتشار سریع بیماری در جمعیت‌های مختلف شود. از این رو، شناسایی و ردیابی منبع آلودگی مستلزم همکاری نزدیک میان گروه‌های اپیدمیولوژیست، آزمایشگاه، بهداشت محیط و دستگاه‌های مسئول ایمنی مواد غذایی است. در ادامه، دکتر میزانی مهم‌ترین ارکان نظام مراقبت از سیکلوسپوریازیس را تشریح کردند و شناسایی سریع موارد، تأیید آزمایشگاهی، گزارش‌دهی به‌موقع، بررسی خوشه‌های بیماری، ثبت دقیق سابقه سفر و مواجهه‌های غذایی، نمونه‌گیری مناسب، شناسایی منابع احتمالی آلودگی و پیگیری مسیر مواد غذایی در زنجیره تأمین را از اجزای اساسی پاسخ به طغیان برشمردند. همچنین تأکید شد که یافته‌های آزمایشگاهی، از جمله بررسی‌های مولکولی، باید در کنار اطلاعات اپیدمیولوژیک و داده‌های مربوط به زنجیره تأمین مواد غذایی تفسیر شوند و به‌تنهایی برای تعیین منشأ طغیان کافی نیستند. در بخش پیشگیری نیز بر ضرورت جلوگیری از آلودگی مدفوعی آب و مواد غذایی، کنترل کیفیت آب مورد استفاده در کشاورزی، رعایت اصول بهداشتی در مراحل تولید، برداشت، بسته‌بندی و توزیع محصولات تازه و توجه به بهداشت فردی تأکید شد. همچنین با توجه به مقاومت قابل توجه اووسیست‌های سیکلوسپورا در برابر برخی روش‌های معمول شست‌وشو و ضدعفونی، تأکید شد که کنترل آلودگی باید از مراحل اولیه تولید و عرضه مواد غذایی آغاز شود و صرفاً به شست‌وشوی محصول در زمان مصرف محدود نباشد.

در بخش پایانی نشست، دکتر فاطمه ترکمان اسدی، دانشیار بیماری‌های عفونی و گرمسیری دانشگاه علوم پزشکی همدان، به بررسی جنبه‌های بالینی و درمان سیکلوسپوریازیس پرداختند. ایشان با تأکید بر ضرورت توجه پزشکان به این بیماری، اسهال آبکی طول‌کشیده یا عودکننده را از مهم‌ترین تظاهرات بالینی دانستند و بیان کردند که همراهی این علامت با کرامپ شکمی، نفخ، تهوع، کاهش اشتها و وزن، به‌ویژه در افراد دارای سابقه سفر به مناطق بومی یا مصرف محصولات تازه، می‌تواند شک بالینی به بیماری را افزایش دهد. در ادامه، بر اهمیت تأیید آزمایشگاهی تشخیص تأکید شد؛ چراکه دفع عامل بیماری ممکن است متناوب باشد و نتیجه منفی یک نمونه مدفوع لزوماً بیماری را رد نمی‌کند. از این رو، در مواردی که شک بالینی همچنان بالا باشد، تکرار نمونه‌گیری و استفاده از روش‌های حساس‌تر تشخیصی باید مورد توجه قرار گیرد. بر اساس مطالب ارائه‌شده، تری‌متوپریم ـ سولفامتوکسازول درمان انتخابی سیکلوسپوریازیس محسوب می‌شود و در بیماران دارای سیستم ایمنی سالم معمولاً به مدت هفت تا ده روز تجویز می‌شود؛ در بیماران دچار نقص ایمنی ممکن است به دوره درمان طولانی‌تری نیاز باشد. همچنین تأکید شد که در صورت عدم امکان استفاده از این دارو، جایگزین درمانی با اثربخشی مشابه و شواهد کافی در دسترس نیست و داروهایی مانند مترونیدازول و آلبندازول درمان استاندارد و مؤثری برای این بیماری محسوب نمی‌شوند. در کنار درمان اختصاصی، جبران کم‌آبی و اصلاح اختلالات آب و الکترولیتی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. همچنین در صورت بازگشت علائم پس از درمان، باید ضمن ارزیابی مجدد تشخیص و پاسخ به درمان، احتمال عفونت مجدد ناشی از مواجهه با آب یا غذای آلوده نیز بررسی شود. در مجموع، تشخیص به‌موقع، انتخاب درمان مناسب، پیگیری پاسخ بیمار و توجه به احتمال عود یا عفونت مجدد، از ارکان اصلی مدیریت بالینی سیکلوسپوریازیس عنوان شد.

در جمع‌بندی این نشست، با توجه به طغیان سیکلوسپوریازیس در سال ۲۰۲۶، بر اهمیت این بیماری و ضرورت توجه ویژه به آن در بررسی طغیان‌های منتقله از آب و غذا تأکید شد. مباحث ارائه‌شده نشان داد که بروز طغیان‌های گسترده می‌تواند بیانگر اهمیت روزافزون بیماری و چالش‌های موجود در شناسایی و ردیابی منابع آلودگی باشد؛ ازاین‌رو، تشخیص سریع موارد، تأیید آزمایشگاهی و بررسی دقیق ارتباط میان موارد، مواجهه‌های غذایی و منابع احتمالی آلودگی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در مجموع، بر ضرورت تقویت نظام مراقبت و آمادگی برای شناسایی و مدیریت طغیان‌های سیکلوسپوریازیس، افزایش آگاهی کادر درمان و آزمایشگاه‌ها و همکاری مؤثر میان بخش‌های بالینی، آزمایشگاهی و بهداشت عمومی تأکید شد. همچنین تشخیص به‌موقع، درمان مناسب و توجه به ایمنی آب و مواد غذایی، از محورهای اساسی در کنترل بیماری و پیشگیری از طغیان‌های آینده عنوان شد.